Konkurs SARP na plac Zgody w Szczecinie

W 1963 roku zorganizowano konkurs architektoniczno-urbanistyczny na zabudowę Placu Przyjaźni Polsko-Radzieckiej – obecnego placu Zgody.

Zwyciężył projekt szczecińskich architektów – Wacława Furmańczyka i Witolda Jarzynki. Cztery jednakowe wysokie bloki, które mijamy codziennie na Alei Wojska Polskiego na odcinku od kina Kosmos do baru Pasztecik to realizacja ich zwycięskiej koncepcji. Jak wyglądałaby Aleja Wojska Polskiego, gdyby w 1964 roku do realizacji wskazano jedną z dwóch wyróżnionych wtedy koncepcji?

Historia Placu

Plac Zgody znajduje się na skrzyżowaniu ulic: Al. Wojska Polskiego, ul. Bogusława X, ul. Boh.Getta Warszawskiego, ul. E. Bałuki. Do 1945 r. nosił nazwę  Bismarckplatz, a jego obudowę tworzyły czterokondygnacyjne kamienice czynszowe. W 1944 r. część zabudowy została zniszczona. Bezpośrednio po wojnie zmieniono nazwę na Plac Zgody, a następnie w 1950 r. przemianowano go na Plac Przyjaźni Polsko-Radzieckiej. W 1973 r. zlikwidowano linię tramwajową, która przebiegała przez plac. W 1989 wrócono do starej nazwy – Plac Zgody.

Wyróżnienie I

Autorzy, architekci SARP Szczecin:
-Mieczysław Janowski,
-Bogusław Herman,
-Janusz Lisek
-inż. Grygoruk
-Ludwik Kołodziejczyk

Wyróżnienie otrzymali architekci ze Szczecina – Mieczysław Janowski, Bogusław Herman, Janusz Lisek. (fot. archiwum SARP)

Praca stanowi bardzo interesujące i śmiałe studium, noszące jednak jeszcze cechy rozważań teoretycznych. Byłoby z pożytkiem, aby po dopracowaniu koncepcji konstrukcyjnej podjąć decyzję budowy jednego budynku jako prototypu i na warunkach budownictwa prototypowego. Budynki o proponowanym układzie mogą mieć istotne walory dzięki swobodzie sytuacji w stosunku do stron świata i swobodzie sytuacji nawet na ograniczonych działkach. Bardzo poważnego pogłębienia wymagają jednak, jak już wspomniano, zagadnienia konstrukcji metody realizacji, jak również wewnętrznego układu mieszkań. Realizacja całego zespołu przy placu Przyjaźni nie byłaby słuszna przed zebraniem doświadczeń na prototypie jak również w tej konkretnej sytuacji urbanistycznej, zespół budynków okrągłych nie wydaje się uzasadniony. Na podkreślenie zasługuje interesujące rozmieszczenie i funkcjonalne rozwiązanie programu usług z punktu widzenia klienta, natomiast nie dopowiedziane jest zaopatrzenie zaplecza. Praca otrzymuje wyróżnienie za śmiało postawioną tezę o konieczności poszukiwania nowych form budynku mieszkalnego oraz za twórcze i bogate rozwinięcie tej tezy w szeregu wariantów architektonicznych i konstrukcyjnych.

Z uzasadnienia jury konkursu

Wyróżnienie II

Autorzy, architekci SARP Wybrzeże:
-Jerzy Piaseczny,
-Stefan Philip,
-Zbigniew Wiktor

Wyróżnienie otrzymali architekci z Trójmiasta – Jerzy Piaseczny, Stefan Philip i Zbigniew Wiktor (fot. archiwum SARP)

W projekcie przeprowadzono trafną próbę uzyskania właściwego charakteru zabudowy śródmiejskiej, dzięki utworzeniu odpowiednich wnętrz, poprzez wycofanie zabudowy mieszkaniowej, a wyeksponowanie ośrodka handlowo-usługowego w formie wolnostojącego pawilonu. Czytelność tego założenia możliwa jest do osiągnięcia kosztem dużych wyburzeń i mało realna w I etapie. Tym niemniej zasada nawiązania kompozycją do kina “Kosmos” jest prawidłowa i może stanowić wytyczną do realizacji dalszej zabudowy Alei Wojska Polskiego w kierunku Placu Zwycięstwa. Zasada prawidłowa rozwiązanych powtarzalnych sekcji mieszkaniowych, zastosowanych we wszystkich budynkach jest słuszna i daje poprawny układ mieszkań. Na skutek błędnie przyjętych stron świata część budynków ma złe naświetlenie. Ujemną konsekwencją przyjętej koncepcji urbanistycznej jest całkowity brak powtarzalności projektów i związanie z tym trudności realizacyjne. Praca otrzymała wyróżnienie I stopnia za twórcze rozwiązanie urbanistyczne.

Z uzasadnienia jury konkursu

Szkoły Tysiąclatki w Szczecinie

W Szczecinie znajduje się 7 szkół, które otrzymały status szkoły – pomnika Tysiąclecia Państwa Polskiego.

Pomysł akcji społecznej na rzecz szkolnictwa pojawił się jako pierwszy u nauczycieli zrzeszonych w Związku Nauczycielstwa Polskiego. W związku z tym już w pierwszej połowie 1958 roku utworzono Towarzystwo Popierania Budowy Szkół. Episkopat w tym samym czasie ogłosił przygotowania do obchodów Tysiącletniej rocznicy chrztu Polski w 1966 roku. W efekcie akcja zainicjowana przez TPBS została skutecznie wciągnięta w tryby komunistycznego ustroju i wykorzystana w celach propagandowych. Popularność i masowy charakter całej akcji sprawił, że Szkoły Tysiąclatki wpisały się w kanon polskiej architektury.

Społeczna Akcja Budowy Szkół Tysiąclecia Państwa Polskiego

Ze strony aparatu władzy centralnej pomysł akcji budowy Tysiąclatek został ogłoszony publicznie 7 września 1958 r. podczas przemówienia I sekretarza KC PZPR Władysława Gomułki. Akcję koordynować miał specjalnie do tego celu powołany w listopadzie 1958 r. Społeczny Fundusz Budowy Szkół.

Szkoły Tysiąclatki w liczbach

W efekcie pierwszą szkołę Tysiąclecia oddano do użytku w 1959 roku w Czeladzi przy ul. Spacerowej (Aglomeracja Śląska). Szkoła o numerze 500. powstała w Szczecinie przy ul. Mickiewicza w 1962 roku. Otwarcie tysięcznej szkoły-pomnika nastąpiło już 4 września 1965 roku w Warszawie przy ul. Ożarowskiej.

Akcji nie zatrzymało ani wybudowanie 1000. szkoły, ani obchody 1000-lecia Państwa Polskiego w 1966 roku. Dlatego SFBS przekształcono w Społeczny Fundusz Budowy Szkół i Internatów rozszerzając cele zbiórki. Ostatecznie akcja została zamknięta z końcem 1972 roku. W rezultacie powstały 1423 obiekty o statusie pomnika tysiąclecia. Jednak nie były to tylko szkoły podstawowe. Wśród nich znalazły się również szkoły zawodowe, licea ogólnokształcące, gmachy internatów, zakłady wychowawcze, dom kultury i szkoła wyższa.

W czasie trwania społecznej akcji budowano również szkoły ze środków państwowych. Ostatecznie w latach 1959-65 zbudowano 4619 szkół.

Czytaj dalej Szkoły Tysiąclatki w Szczecinie